Małgorzata Mikut, Kultura zaangażowana społecznie. Od animowania do zaangażowania

Droga Czytelniczko, Drogi Czytelniku, oddaję w Twoje ręce tę książkę z ufnością, że odnajdziesz w treściach poszczególnych rozdziałów ważną dla siebie treść, inspirację, by rozpocząć swoją przygodę z działaniem zaangażowanym w określonej przestrzeni społecznej. Pamiętaj, że nie jesteś sam/a, zawsze możesz kogoś zaprosić do swojego świata i przekonać do swojej wizji uczynienia życia jakiejś grupy, osoby lepszym. Znalezienie własnego plemienia – grupy, z którą możesz współdzielić radości i troski, ale także dokonania daje niesamowite możliwości. Na świecie jest wielu ludzi poszukujących lepszych rozwiązań, ale i takich którzy już mają bogatą wiedzę i doświadczenia, którymi chętnie się dzielą z innymi i są otwarci na współpracę. Zaangażowane działanie daje wiele radości i pozytywnych wzmocnień, jeśli realizujesz je w połączeniu ze swoim Żywiołem. Żywioł jest miejscem, w którym spotykają się w osobie naturalne uzdolnienia i osobiste pasje. „Żywioł ma dwie cechy i dwa warunki, by się w nim znaleźć. Cechami są uzdolnienie i pasja. Warunkami są postawa i możliwości. Kolejność jest mniej więcej taka: Pojąłem to; Kocham to; Chcę tego; Gdzie to jest?” On daje wzmocnienie, że gdy brak ci sił i jesteś w gorszej kondycji psychofizycznej. Życzę Ci powodzenia w Twoich zamiarach. (...)

Celem tej monografii jest pokazanie potencjału animacyjnego działań osób i instytucji kultury zaangażowanych społecznie. Istnieje wiele bardzo dobrych praktyk w obszarze animacji kultury i edukacji kulturalnej w postaci tworzenia partnerstw: szkół, instytucji kultury i organizacji pozarządowych To co w wyniku współdziałania inicjują instytucje i osoby zaangażowane społeczne, to unikalne fundamenty dla tworzenia kapitału społecznego. Podstawową teoretyczną, na której opieram moją refleksję o kulturze zaangażowanej społecznie, jest teoria kapitału społecznego Roberta D. Putnama.
Kapitał społeczny jest zjawiskiem kulturowym i obejmuje obywatelskie nastawienie członków społeczeństwa, normy społeczne wspierające działania wspólne oraz zaufanie interpersonalne i zaufanie obywateli do instytucji publicznych. Robert D. Putnam dowodzi, że kapitał społeczny budowany jest w długim horyzoncie historycznym i ma charakter dobra publicznego – nie jest własnością czy cechą poszczególnych obywateli.
Podstawy tej teorii zawarte są w następujących tezach:
– Osoby aktywnie działające w kręgach wspólnotowych i organizacjach społecznych są bardziej skłonne do trzymania się tej aktywności przez kilka lat, podczas gdy ludzie izolujący się społecznie częściej podejmują się zadań o charakterze czysto epizodycznym.
– Akcje społecznego kapitału, takie jak zaufanie, normy i sieci stowarzyszeń są samo wzmacniające i kumulują się. Dodatnie sprzężenia zwrotne prowadzą do równowagi społecznej, której wskaźnikami są: wysoki poziom współpracy, zaufania, reguł wzajemności, obywatelskiego zaangażowania i wspólnego dobrobytu. To określa wspólnotę obywatelską.
– Im gęstsze w społeczeństwie są sieci obywatelskiego zaangażowania, tym bardziej jest prawdopodobne, że obywatele będą w stanie współpracować dla wspólnych korzyści.
Niezwykle ważne dla tworzenia kapitału społecznego jest zaufanie. Jeśli jest ono osadzone w relacjach osobistych, mocnych, częstych i wbudowanych w szersze sieci, przekonanie, że można ufać tylko najbliższym i przyjaciołom to zaufanie zagęszczone. Ten typ zaufania jednak może jednocześnie łączyć się z nieufnością wobec obcych, nieznanych nam osobiście.
Ten typ zaufania jest charakterystyczny dla tworzenia kapitału wiążącego, istotnego dla poczucia zakorzenienia, stanowiącego podstawę dla osobistej tożsamości. Ten rodzaj kapitału społecznego może jednak zamykać osoby na Obcych czy też powodować ich dyskryminację. Zjawisko to określa się to jako amoralny familizm oznaczający, że „reguły moralne stosujemy tylko wobec swoich, a wobec obcych przeciwnie, bez żadnych skrupułów postępujemy wrogo, wykorzystujemy ich, manipulujemy dla całkowicie egoistycznych korzyści”.
Zaufanie natomiast do ludzi spoza katalogu postaci znanych nam osobiście, jak nowy znajomy z kawiarni, to przykład zaufania rozproszonego do uogólnionego innego. To krucha więź między nami i znajomymi, stanowiąca najważniejsze spoiwo dużych i złożonych społeczeństw. To warunki dla tworzenia kapitału pomostowego, który poprzez więzi słabe otwiera powiązania z grupami zewnętrznymi, co stwarza okazje do jakościowo nowych zasobów. 

(ze Wstępu)

Publikacja dostępna online w formacie pdf w poniższej zakładce: Załączniki