Zofia Wojciechowska, Wokół pisma. Rozwój pisma łacińskiego w dokumentach z zasobu Archiwum Państwowego w Poznaniu (i nie tylko)

Książka zrealizowana we współwydaniu z Archiwum Państwowym w Poznaniu.

Archiwum Państwowe w Poznaniu od lat wydaje kalendarze ilustrowane podobiznami tematycznie dobranych materiałów archiwalnych należących do zasobu tej instytucji. Wydano m.in. kalendarze pokazujące dawne pieczęcie woskowe, dawne tłoki pieczętne, ozdobne inicjały, źródła do genealogii sławnych Wielkopolan, fotografie architektury miejskiej i inne. Z kolei kalendarz na rok 2024 został zatytułowany „Wokół pisma. Rozwój pisma łacińskiego w dokumentach z zasobu AP w Poznaniu” i zilustrowany zabytkami dawnego pisma, począwszy od XII w. Spore zainteresowanie kalendarzem przyczyniło się do podjęcia decyzji o zorganizowaniu wystawy prezentującej obiekty dawnego pisma, a także o poszerzeniu jej zakresu chronologicznego i geograficznego. Na ekspozycji zdecydowano się bowiem przedstawić pochodzenie pisma łacińskiego od najdawniejszych pism rzymskich, sięgających swoją historią VII w. p.n.e. Za ilustracje posłużyły wizerunki najstarszych zabytków pisanych pochodzących głównie z terenu dzisiejszej Italii i Francji, które można znaleźć w wielu drukowanych albumach paleograficznych.
Uzupełnieniem wystawy jest niniejszy katalog przedstawiający wybrane zabytki pisma i ich opisy. Dzięki możliwości wykorzystania ogromnej wiedzy historycznej i paleograficznej, zawartej w dziełach dawniejszych i współczesnych paleografów, katalog zamienił się w zbiór szerszych informacji, ilustrowanych odpowiednimi dokumentami i aktami lub oznaczonych w odpowiednich przypisach. Może on służyć wszystkim osobom zainteresowanym dawnym pismem, w tym także uczniom i studentom, jako wprowadzenie do dalszych, bardziej szczegółowych poszukiwań i ustaleń.
W układzie rzeczowym, chronologicznym i geograficznym niniejszy zbiór informacji omawia i przedstawia kolejne etapy w rozwoju pisma łacińskiego i powstawanie poszczególnych jego form. I tak przedstawiono kolejno:
– pisma starożytności rzymskiej, czyli okresu jedności graficznej na terenie łacińskiej części świata antycznego, w tym m.in. kapitałę, z której pochodzą do dziś używane duże litery, oraz kursywę, z której pochodzi nasz mały alfabet;
– pisma wczesnego średniowiecza, czyli okresu rozbicia dziedzictwa kulturalnego w państwach zbudowanych na peryferiach i na gruzach zachodniej części cesarstwa rzymskiego;
– pisma średniowieczne, czyli okresu ponownej jedności graficznej Europy, osiągniętej dzięki przyjęciu i rozpowszechnieniu się minuskuły karolińskiej, z której w prostej linii pochodzi dzisiejsze pismo całego łacińskiego świata, w tym także drukowane;
– pisma nowożytne, czyli humanistyczne, powstałe dzięki renesansowi pisma karolińskiego w XIV i XV w., przyjęte w całej Europie i niektórych innych kontynentach w ciągu XVI-XX w. i używane do dziś, a którego nowe formy przeszły także do druku.
Przedstawiono też podział pisma na kodeksowe (książkowe) i kancelaryjne (dokumentowe i aktowe), a także proces przenikania powyższych form pisma do skryptoriów i kancelarii polskich oraz ich lokalny rozwój. Opisy zilustrowane zostały wizerunkami wybranych dokumentów i ksiąg kancelaryjnych, w których poszczególne rodzaje pisma panują.

(ze Wstępu)

Publikacja dostępna online w formacie pdf w poniższej zakładce: Załączniki

The publication is available online in PDF format under the section below: Attachments (Załączniki)