Konstytucja kwietniowa i jej czasy (1935-1990), red. Anna Natalia Schulz, Karol Siemaszko

23 kwietnia 2025 r. minęło 90 lat od podpisania przez prezydenta Ignacego Mościckiego konstytucji kwietniowej. Ta ustawa zasadnicza należała do najbardziej kontrowersyjnych, ale i oryginalnych rozwiązań w dziejach polskiej myśli prawno-ustrojowej. Z jednej strony zarzucano jej wprowadzenie autorytarnych rozwiązań, odejście od zasady trójpodziału władzy. Dostrzegano, że przyjęta została z naruszeniem prawa.
Z drugiej strony, ustawa zasadnicza z 1935 r. umożliwiła funkcjonowanie państwa w czasie II wojny światowej. Stała się także podstawą działania władz emigracyjnych po zakończeniu wojny, aż do 1990 r.
Bez wątpienia konstytucja ta była odpowiedzią na potrzebę wzmocnienia państwa, jej autorytarny charakter był także swoistym znakiem czasów naznaczonych dominacją reżimów autorytarnych i totalitarnych w Europie Środkowej.
Po zakończeniu wojny konstytucja kwietniowa przybrała odmienny charakter. W wyniku praktyki ustrojowej, przede wszystkim tzw. umowy paryskiej, utraciła ona swój autorytarny rys i stała się fundamentem zasady legalizmu, ciągłości prawnej emigracyjnego państwa i poniekąd znakiem sprzeciwu wobec rozstrzygnięć zapadłych w Jałcie. Dla emigracji niepodległościowej stanowiła ona ważny symbol jednoczący wokół urzędujących w Londynie prezydenta i rządu.
Symbolicznym zwieńczeniem wysiłków emigracji niepodległościowej było nie tylko przekazanie przez prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego insygniów władzy prezydenckiej prezydentowi Lechowi Wałęsie, ale także uchwała Senatu z dnia 16 kwietnia 1998 r. o ciągłości prawnej między II a III Rzecząpospolitą Polską, w której stwierdzono, iż konstytucja PRL nie podważyła legalnie mocy prawnej ustawy konstytucyjnej z 23 kwietnia 1935 r. i opartego na niej porządku prawnego.
Oddajemy do rąk Czytelnika publikację, której celem jest upamiętnienie rocznicy podpisania konstytucji kwietniowej i podkreślenie jej wpływu na losy Polski i jej obywateli. W niniejszym tomie znalazły się prace prawników, historyków, a także przedstawicieli innych dyscyplin.

(ze Wstępu)